«XIX-XX asirlerdä Gagauz milli donakları katalogu»
«XIX-XX asirlerdä Gagauz milli donakları katalogu»
«Каталог гагаузских национальных украшений XIX-XX вв.»
Halkın gelişmäk, kendini etnika tanımak hem ruh-kultura göstermäk proţesleri sırasında adetçä donaklar açıklȇȇrlar en önemni istoriya-kultura uurunu. Gagauz milli donakları nışannȇȇrlar milli kostümun özelliklerini, neredä yansıtlanȇr gagauz halkının asirlik gelişmäk hem oluşmak yolu, kultura etkisi hem başka halklarlan ilişkisi.

Hepsi bu gösterildi «XIX-XX asirlerdä Gagauz milli donakları katalogu» kiyadında. Çıkan basım hazırlayan avtorların, Gagauziya BAM bilim aaraştırmacıların, çok yıllık işidir. Material toplanıldı ekspediţiyalarda Gagauziyanın erleşmelerinä, aylelerä, neredä taa tutȇrlar aklılarında, nicä onnarın babuları saygıylan taşıyardılar donakları da koruyardılar onnarı taşımaa kulturasını. Yavaş-yavaş kaybeler diri adet, angısını lääzım korumaa diil muzey eksponatı gibi, ama diri bilgiyi gibi. Proektin katılannarı bunu başardılar.

Gagauz donakları kulturalar dialogun örnäädir. Onnarda belli olȇr türk, slavän, balkan motivleri. Donaklar andırȇrlar, ani kulturalar yaşȇȇrlar bilä, zenginnederlär biri-birini, kurup unikal işleri. Burada bişey zeedä yok, herbir elementin var kendi funkţiyası: korumaa, bildirmää, nışannamaa. «XIX-XX asirlerdä Gagauz milli donakları katalogu» açȇr pençereyi uzun vakıt gölgedä kalmış dünneyä – paalı metalda, renkli taşlarda, ipliklerdä hem büülü koraflarda kalan gagauz halkının kultura gözelliinä.

Büük işin sonucu gösterildi tanıtımda, angısı geçti büün, mart ayın beşindä, İ. D. Bankova adına Gagauz dilini ilerletmäk salonunda. İşin bilim redaktoru oldu Stepan Bulgar, baş redaktor – profesor Adem Koç, hazırlayan avtorlar da Emiliya Bankova, Kristina Barbova, Liliya Buţ.
Kiyatta verili adetçä gagauz donakları yansıdȇrlar halkın milli özelliklerini hem istoriya yolunu. İlk kerä tiparlanȇr butakım kiyat, verip kolaylık üürenmää, korumaa hem geliştirmää gagauz halkının unikal kultura-istoriya mirasını.
Avtorlar şükür ederlär Gagauziya muzeylerin öndercilerinä hem zaametçilerinä, aylelerä, angıları koruyȇrlar gagauz halkının kıymetli kultura mirasını.
«Каталог гагаузских национальных украшений XIX-XX вв.»
Традиционные украшения являют собой высшую степень историко-культурной квинтэссенции в ходе эволюции народа, процессов его этнической самоидентификации и духовно-культурного самовыражения. Гагаузские национальные украшения искусно подчеркивают особенности национального костюма, отразившие на себе многовековой путь саморазвития и становления гагаузского народа, культурного влияния и взаимодействия с другими народами.

Все это нашло свое отражение на страницах издания «Каталог гагаузских национальных украшений XIX-XX вв.», ставшего результатом многолетнего труда коллектива авторов-составителей - научных исследователей НИЦ Гагаузии. Это многочисленные экспедиции по сёлам Гагаузии, беседы с семьями, которые ещё помнят, как их бабушки с гордостью носили и сохраняли культуру ношения традиционных украшений. Живая традиция постепенно уходит, и надо обязательно успеть её сохранить – сохранить не как музейный экспонат, а как живое знание. Участники проекта сумели это сделать.
Гагаузские украшения — это наглядный пример диалога культур. В них читаются тюркские, славянские, балканские мотивы. Они напоминают, что культуры не живут в вакууме, а обогащают друг друга, создавая нечто уникальное. Здесь не встретишь ничего лишнего. Каждый элемент нёс свою функцию: оберегал, сообщал, обозначал. Это эталон осмысленного потребления в его глубинной и символической форме. «Каталог гагаузских национальных украшений XIX-XX вв.» открывает окно в мир, который долгое время оставался в тени – это мир красоты культуры гагаузского народа, его видения прекрасного, застывших в благородном металле, цветных камнях, нитях и чарующих орнаментах.
Результаты проделанной объемной научной работы были представлены широкой аудитории на презентации, состоявшейся 5 марта в Зале популяризации гагаузского языка им. Иванны Банковой.
Научный редактор – Степан Булгар. Главный редактор – профессор Адем Коч. Авторы-составители: Эмилия Банкова, Кристина Барбова, Лилия Буц.
Представленные в издании образцы традиционных гагаузских украшений ярко отражают национальный колорит и исторический путь народа. Подобное издание публикуется впервые и вносит значительный вклад в историю изучения, сохранения и развития уникального культурно-исторического наследия гагаузского народа.
Авторы бесконечно благодарны руководителям и работникам музеев Гагаузии, а также семьям, которые бережно хранят символы красоты гагаузской идентичности и культурного наследия в виде традиционных украшений.