Презентация книги Пелагеи Михайловны Филиогло “Sesli ecel ötmesi”

27 апреля 2015 года, в день празднования Дня гагаузской письменности, в библиотеке Научно-исследовательского центра Гагаузии им. М. В. Маруневич прошла презентация книги Пелагеи Михайловны Филиогло “Sesli ecel ötmesi”. Презентацию открыл директор НИЦ Гагаузии, доктор истории Пашалы П. М. Руководитель центра поздравил всех присутствующих с Днем рождения великого просветителя гагаузского народа, протоиерея Михаила Чакира, Днем гагаузской письменности и поблагодарил чету Пелагею и Василия Филиогло за творчество.


Представляя свою книгу, автор рассказала о том, как писалась книга, в течении какого времени были написаны произведения, а также о своих дальнейших творческих планах.
В презентации приняли участие сотрудники НИЦ, учителя гагаузского языка и литературы, преподаватели и студенты Комратского Госуниверситета, библиотекари, музееведы и представители СМИ.

 

Petri Çebotar

Pelageya Filioglunun ilk kiyadı için

        

         Dilimizi kim var nasıl korusun, kurtarsın, ilerletsin? İlk sırada – üüredicilär hem yazıcılar. Açansa üüredici kendisi olêr yazıcı, onun misiyası taa da üüsek uura çıkêr.

Pelageya Filioglu verdi üüredicilik zanaatına otuz beş yıldan zeedä. Nicä biliner, üüredicilerär işleerlär laflan, sözlän. Uroklara hazırlanarkan, dayma lääzım olêr danışmaa folklora, literaturaya. Ama kimi kerä hrestomatiyalarda hem başka kitaplarda bulunmêêr temaya uygun materiallar. Onuştan yok ne şaşmaa, ani bölä durumnarda üüredicilerin çoyu deneer kendisini yazıcılık uurunda. Kär bölä olmuş Pelageya Filioglunun da ecelindä.

İncä üzlü insan olduu için Pelageya Mihaylovna kıyışamardı tiparlamaa kendi yaratmalarını, hep savaşardı aşaa kalmaa, saklanarak kocasının gölgesinä. Ama  bitki-bitkiyä, onun en yakın hem paalı insannarı inandırdılar onu çıksın insan arasına, da o verildi. Havezlän tutunup iştän, bir-iki yıl içindä aındırdı eski yazılarını, döktü kiyada fikirindä çoktan uçuşan süjetleri hem süretleri. Uzun yıllar boyunca toplanan denemelär toplandılar bir kapak altına, da duudu bir eni kiyat.    

Kiyada girdi poeziya tekstleri (uşaklara hem büüklerä deyni peetlär) düz yazılar (annatmalar, sţenariylär).

Avtorun ömür kredosunu var nasıl açıklamaa onun sözlerinnän:

Yaşamak, seni severim,

Herbir zamanı beenerim!

Hakına, herbir sayfadan sansın saçêr insannık, şafk, sevgi nuru. Yazıcıyka mayıllıklan annadêr okuyuculara sevgisi için – Ana-Bobaya, uşaklara, dilimizä, adetlerimizä, paalı Bucak topraamıza. Belliki o seviner, açan var neyä sevinmää: naturanın gözelliinä, insannarın yalpaklıına, hatırlıına. Ama onun canı yanêr, gördükçä kötü işleri.

Deyelim, var mı nasıl sevinmää bu belaya, ani geldi başımıza bitki yıllarda – işsizlik hem parasızlık beterinä insannarımızın çoyu gider yabancı taraflara:

Daalêr evceezlär – aylä bozulêr,

Gençlär uzakta para kazanêr...

Hem başka bir problema: nesoy zor kayıl olmaa, ani dilimiz, bir taraftan, üüreniler hem ilerleer, ama, öbür taraftan, yıl-yıldan taa siirek kullanılêr, unudulêr, karışêr başka dillärlän:

Ana dilim, serbest kuşum!

…Düünersin sän kafesindä,

Okulların salt içindä…

         İsteyeräk bizi utandırmaa, uyandırmaa, avtor teklif eder düşünelim hem sansın sesirgenelim bir taraftan, nicä biz lafederiz gagauzça. «Açık dersä analiz» hem «’Ana dilindä’ kolhoz topluşu» annatmalarında o kullanêr dilimizi ölä, nicä biz çoyumuz lafederiz yaşamakta:

«-Bän istärdim sormaa, neçin detey, ani osenyu lääzım gitsinnär şkolaya, kabletmeerlär sadää? Biz gideriz işä, onnar sa kalêrlar evdä yalnız sami sebe predostavlätsä olêrlar, çto ugodno var nicä natvorit etsinnär, lüboy zarar».

 Bölä «şedevralarımı» okuyup, bilmeersin näpmaa – gülmää mi osa aalamaa mı? Avtorun canı acıyêr, ani ţivilizaţiya, getireräk türlü eni uygunnuklar, çok paalı işleri alêr elimizdän, siler aklımızdan.

Ah, olsa dönelim 150–200 yıl geeri, bakalım, nasıl yaşarmışlar, nasıl yaşarmışlar, nasıl lafedärmişlär bizim dedelerinmiz. Bölä bir fantaziyalı rekonstrukţiyayı biz göreriz küçücük pyesada «Avşam ayledä XIX asirdä». Bu käämil sţenkacıın personajı, ‘zaman maşinasının’ yardımınnan dönüp evelki vakıtlara, duygulu hem bilgili gösterer okuyuculara «halk adetlerini hem pak gagauz dilini».

Hep o evelki vakıtlara danışêr annatma «Ay Boba Çakirlän sözleşmäk». Ana dilimizin eceli için düşüneräk, P. Filioglu, istoriya faktına dayanarak, annadêr, nasıl birkaç  gagauz gitmişlär  çak Kişinöva da yalvarmışlar şannı aydınnadıcımıza, angısı o vakıtlarda henez başlarmış ayozlu çalışmalarını, çevirsin bizim dilimizä klisä yazılarını.

Kiyatta var çok şaka, yaşamaktan türlü fıkralar, seremcelär.

Ayırı bir bölümdä toplu «Bir bukvadan çekedän laflarlan annatmalar». Kaç laftan var nasıl kurmaa bölä annatma? On, onbeş, hadi irmi olsun. Ama burada en kısa annatmada – 123 laf, ikincisindä – 170, en uzununda sa – 472 laf! Literaturamızda bu eni bir janra. Pelageya Mihaylovna Filioglu da burada – «sefteci». Bir taraftan, bölä annatmalar bir oyundur, ama, öbür taraftan, bölä becerikli yazmaa deyni lääzım olmaa haliz laf  ustası.

         Birkaç laf dil zebillii için. Avtor becerikli, uygun erlerdä kullanêr halk söleyişlerini: “tam-takır, kara bakır”, “nicä buynuzsuz koyun”,  ‘kız kundakta – çiiz sandıkta”, “almanın iisini domuzlar iiyärmiş”, “diilli düdük yapmaa”, “verendä taa çok olarmış” h. b.

         Sayêrım, ani bu uygun kiyat lääzım etişsin herbir şkolaya, neredä üürenerlär gagauz dilini, dönsün orayı, neredä çok yıl zaamet etti hem ihlam buldu onun avtoru. 

Дополнительная информация